Kada govorimo o Anglikanskoj crkvi, važno je odmah razjasniti jednu čestu zabludu: anglikanstvo ne označava samo Crkvu u Engleskoj, niti su anglikanci samo Englezi. Danas anglikansku tradiciju čini više od pedeset crkvenih provincija širom sveta. U pravoslavnom kontekstu, provincije bi se mogle uporediti sa autokefalnim crkvama. Savremeno anglikanstvo je globalna zajednica u kojoj danas ima znatno više vernika neengleskog porekla nego samih Engleza.

Biti anglikanac zato ne znači pripadati jednom narodu ili naciji, već jednoj hrišćanskoj tradiciji koja svoje istorijsko poreklo vezuje za Kenterberijsku stolicu još od VI veka. Crkva Engleske jeste „majka crkva“ svih anglikanskih crkava, ali je ona danas samo jedna od mnogobrojnih anglikanskih provincija u svetu.

Anglikanska crkva u Srbiji

U Srbiji danas deluju dve međunarodno priznate anglikanske jurisdikcije: Crkva Engleske, koja pripada Anglikanskoj zajednici (The Anglican Communion), i Reformisana episkopalna crkva, koja pripada Globalnoj anglikanskoj zajednici (The Global Anglican Comminion – (GAFCON).

Crkva Engleske u Srbiji

Odnosi između Srbije, odnosno Srpske pravoslavne crkve, i Crkve Engleske naročito su se razvili tokom i nakon Prvog svetskog rata. U tom periodu posebno se istakao episkop Nikolaj Velimirović, koji je održavao bliske veze sa anglikanskim crkvenim krugovima u Engleskoj. Njegovi kontakti sa tadašnjim biskupom Londona kao i sa drugim uglednim anglikanskim velikodostojnicima, doprineli su stvaranju dubokog međusobnog poštovanja između Srpske pravoslavne crkve i anglikanaca.

Nakon velikih stradanja srpskog naroda u Prvom svetskom ratu, Crkva Engleske i brojni anglikanski humanitarni krugovi pružali su značajnu pomoć Srbiji i srpskim izbeglicama. Kao znak zahvalnosti i dobrih odnosa, Srpska pravoslavna crkva je tokom određenih perioda ustupala patrijaršijsku kapelu anglikanskoj zajednici za bogosluženja prilikom velikih praznika.

Danas zajednica Crkve Engleske u Beogradu bogosluženja održava u Rimokatoličkoj crkvi Svetog Petra Apostola u Makedonskoj ulici. Anglikanska parohija poznata je pod nazivom Crkva Svete Marije, a njen sveštenik, Robin Foks, ujedno služi i kao apokrisijarijus nadbiskupa kenterberijskog za Srbiju i region.

Tokom poslednjih nekoliko decenija Crkva Engleske prošla je kroz značajne unutrašnje promene. Između ostalog je uvedeno rukopolaganje žena za sveštenike, a potom i za episkope. Danas u Crkvi Engleske postoje žene episkopi, uključujući i visoke crkvene službe.Posle odlaska Džastina Velbija za arhiepiskopa Kenterberija izabrana je i ustoličena Sara Mulali, bivša episkopica Londona.

Crkva Engleske je takođe poslednjih godina otvorila mogućnost molitvenog i pastoralnog blagoslova za istopolne parove, ali i dalje zvanično zadržava stav da je crkveni brak zajednica jednog muškarca i jedne žene. Ova pitanja izazivaju ozbiljne rasprave unutar svetskog anglikanstva i predstavljaju jedan od glavnih razloga podela između liberalnijih i tradicionalnijih anglikanskih jurisdikcija.

Reformisana episkopalna crkva

Reformisana episkopalna crkva zvanično deluje u Beogradu od 2011. godine. Reformisana episkopalna crkva u Americi je deo Anglikanske crkve Severne Amerike i šire Globalne anglikanske zajednice (GAFCON). Iako je zajednica postojala i ranije, od 2007., njeno službeno priznanje od strane Reformisane episkopalne crkve u Americi usledilo je 2011. godine.

Za razliku od Crkve Engleske, Reformisana episkopalna crkva zastupa tradicionalnije teološke stavove. Ona ne rukopolaže žene ni za jednu svešteničku službu — ni za đakone, ni za prezvitere, ni za episkope. Takođe, brak smatra isključivo zajednicom muškarca i žene, dok istopolnim zajednicama ne daje crkveni blagoslov, smatrajući da takva praksa nije u skladu sa istorijskim hrišćanskim učenjem i biblijskim razumevanjem braka i seksualnosti.

Kao deo šire Globalne anglikanske zajednice, odnosno GAFCON-a, Reformisana episkopalna crkva sarađuje sa velikim brojem tradicionalnih anglikanskih provincija širom sveta. Unutar GAFCON-a postoje određene razlike među pojedinim jurisdikcijama — neke dopuštaju rukopolaganje žena za đakone ili prezvitere, ali ne i za episkope. Međutim, zajednički stav GAFCON jurisdikcija jeste da rukopolaganje žena za episkope nije prihvatljivo.

Od svog osnivanja u Beogradu, Reformisana episkopalna crkva razvijala je dobre ekumenske odnose kako sa Srpskom pravoslavnom crkvom, tako i sa Rimokatoličkom crkvom i drugim tradicionalnim protestantskim i evanđeoskim crkvama.

Zahvaljujući dobroj volji Beogradske nadbiskupije, zajednica je tokom godina koristila više rimokatoličkih bogoslužbenih prostora: kapelu Karitasa u Višegradskoj ulici, zatim Crkvu Svetog Ante na Karaburmi, a poslednjih godina svoja bogosluženja održava u crkvi Krista Kralja u Krunskoj ulici.

Crkva je službeno registrovana u Srbiji, a uz nju deluje i Anglikanski teološki institut.

Odnosi između dve anglikanske zajednice

Iako pripadaju različitim međunarodnim strukturama — Anglikanskoj zajednici i Globalnoj anglikanskoj zajednici — dve anglikanske jurisdikcije u Srbiji međusobno se uvažavaju.

Važno je napomenuti da je Crkva Engleske 2017. godine priznala validnost svešteničkih rukopoloženja u Anglikanskoj crkvi Severne Amerike, kojoj pripada i Reformisana episkopalna crkva. Iako između ovih zajednica postoje ozbiljna neslaganja po pojedinim teološkim i moralnim pitanjima, time je potvrđeno da se međusobno ne smatraju „necrkvenim“ zajednicama.

Pojedinci koji se predstavljaju kao “anglikanski sveštenici” a koji nisu deo anglikanskih zajednica

U Srbiji deluju i pojedinci koji sebe predstavljaju kao „anglikanske episkope“, pa čak i „arhiepiskope“ i “anglikanske sveštenike” ali zajednice koje tvrde da predstavljaju nisu u zajedništvu ni sa jednom zvaničnom anglikanskom provincijom koja pripada Anglikanskoj zajednici ili Globalnoj anglikanskoj zajednici GAFCON-u. Zbog toga ih anglikanske provincije ne smatraju kanonskim ili delom istorijskog anglikanstva.

Zaključak

Reformisana episkopalna crkva nastoji da spoji vernost drevnoj crkvenoj tradiciji sa nasleđem protestantske reformacije. Ona čuva klasičnu anglikansku liturgijsku tradiciju zasnovanu na Knjizi zajedničkih molitava (Book of Common Prayer), na 39 članova vere, kao i episkopalno crkveno uređenje i apostolsko prejemstvo, koje dele sve istorijske anglikanske crkve. Posebnu važnost pridaje svetim tajnama, poštovanju svetih otaca i kontinuitetu sa istorijskom Crkvom prvih vekova. Istovremeno, u svom bogoslovlju Reformisana episkopalna crkva jasno baštini nasleđe reformacije, naglašavajući autoritet Svetog pisma, spasenje po blagodati kroz veru i klasično reformisano razumevanje hrišćanske vere. Uprkos svom tradicionalnom identitetu, crkva je otvorena za sve ljude koji žele da upoznaju anglikansku duhovnost, liturgiju i teologiju.

Svi koji žele da se bliže upoznaju sa učenjem i tradicijom Reformisane episkopalne crkve mogu se javiti putem elektronske pošte na recsrbija@gmail.com ili posetiti zvaničnu internet stranicu episkopalnacrkva.com.

Na kraju, treba naglasiti da danas većina aktivnih anglikanaca u svetu pripada upravo tradicionalnijim provincijama okupljenim oko Globalne anglikanske zajednice (GAFCON). U toj zajednici nalaze se neke od najmnogoljudnijih anglikanskih crkava sveta, naročito u Africi, Aziji i Južnoj Americi, a u punom zajedništvu sa njima nalazi se i Reformisana episkopalna crkva.

Vidi i ovo: Pravoslavne crkve i anglikanska rukopoloženja